Gezinsbond reageert op het Actieplan Warmtepompen: een stap in de goede richting

De recente hittegolven duwen ons met de neus op de feiten: de energietransitie is dringend nodig. Europa is op weg naar een fossielvrij gebouwenpark in 2050, maar de weg er naartoe is in Vlaanderen nog lang. De Gezinsbarometer (2025) leerde ons dat heel wat gezinnen bereid zijn een warmtepomp te installeren (20% van wie er nog geen heeft). Voor wie dat niet wil, is de kostprijs de grootste drempel (50%). Kan het Actieplan Warmtepompen soelaas bieden?

De broodnodige energietransitie

De energietransitie moet op gang komen. Enerzijds om minder fossiele brandstoffen te gebruiken en zo de rest van de klimaatverandering af te remmen, maar tegelijk ook om onze woningen leefbaar te maken binnen de klimaatverandering die er al komt. Zijn gezinnen al klaar voor een gigantische renovatiecampagne en de omschakeling naar fossielvrije verwarming?

Wat zeggen de cijfers?

Volgens de Gezinsbarometer van de Gezinsbond (2025) staan gezinnen niet te trappelen om (nog eens) te renoveren. Vier op vijf zou bij een verhuis kiezen voor een woning die al in orde is. Een warmtepomp is voor veel gezinnen wel een optie: 12% van de gezinnen heeft al een warmtepomp als hoofdverwarming, en 20% kiest bij een volgende ketelvervanging zeker voor een warmtepomp, dat is een verviervoudiging tegenover twee jaar eerder.

Voor wie geen warmtepomp wil, blijkt vooral de aankoopprijs een drempel. Die is te hoog voor één op twee gezinnen. De energiekost is vooral een drempel voor één op vijf gezinnen.

Ondersteuning voor warmtepompen

Vlaams Minister Melissa Depratere wil de adoptie van warmtepompen versnellen met een nieuw Actieplan warmtepompen 2030. Dat bevat heel wat goede maatregelen die de Gezinsbond al eerder voorstelde.

De Mijnverbouwpremie voor warmtepompen blijft beschikbaar voor alle inkomenscategorieën. Dit vormt een stuk van de oplossing voor de hoge aankoopprijs. Bovendien is de premie ook beschikbaar voor verhuurders, en dus één van de weinige maatregelen die ook private huurders ondersteunt in de overstap naar fossielvrije verwarming. Toch blijft het opmerkelijk dat een offerte voor een warmtepomp in Nederland gemiddeld 10 tot 25% goedkoper is, ook na verrekening van de subsidies.

Bijvoorbeeld: Een lucht/water warmtepomp kost 8.000 tot 16.000 euro, afhankelijk van type, vermogen en complexiteit van installatie. Via de MijnVerbouwpremie kan je 1500 euro terugkrijgen als je bovengemiddeld verdient, of als je de woning niet zelf bewoont. Verdien je minder dan gemiddeld, dan kan de premie oplopen tot 6000 euro.

Volgens de Gezinsbarometer verwachten gezinnen advies op maat. Eén op twee zou gebruik maken van advies door een renovatieadviseur. De uitbreiding van de Mijnverbouwbegeleiding naar warmtepompen is dus welkom. Toch blijkt uit een vorige Barometer (eind 2023) dat het louter opzetten van begeleiding onvoldoende is: slechts één op tien gezinnen kende het Energiehuis.

Warmtepomp of warmtenet

Voor rijwoningen, stadswoningen en woningen in de kern kan er vaak efficiënt verwarmd worden met een warmtenet. De Vlaamse Overheid zal nu berekenen waar een warmtenet een rendabele optie is. Maar: dat is geen garantie dat zo’n warmtenet er dan effectief komt. Er is geen instantie die automatisch warmtenetten aanlegt waar die rendabel zijn. Hierdoor zullen gezinnen moeten wachten op een commerciële speler die interesse heeft. Dat laat gezinnen met de vraag achter of ze best zelf al een warmtepomp plaatsen.

Wat met de taxshift?

Een gezin dat de woning met aardgas verwarmt zal tegen 2030 de factuur zien stijgen met 300 tot 690 euro per jaar. Tegelijk plant zowel de Vlaamse als de federale overheid een verlaging van kosten in de elektriciteitsfactuur. Op een gemiddeld verbruik ongeveer 150 euro per jaar. ​ Stap je over op een warmtepomp, dan win je twee keer: je gebruikt geen gas meer, dus je betaalt de verhoging niet. En je hogere elektriciteitsfactuur (een warmtepomp verbruikt elektriciteit) zal sterker dalen door de verlaging van de toeslagen.

Ondersteuning voor sociale woningen

Het is goed dan sociale woningen meer ondersteuning krijgen in het overschakelen naar een warmtepomp. Maar, we mogen niet vergeten dat een grote groep gezinnen op de wachtlijst staat voor een sociale woning. Die gezinnen huren nu op de private markt, en dreigen zo alsnog de dupe te worden van de taxshift. De ondersteuning en stimulansen voor verhuurders om te investeren in fossielvrije woningen blijft jammer genoeg beperkt.

Conclusie

“Het Actieplan Warmtepompen bevat goede elementen om gezinnen te ondersteunen in de energietransitie. Nu is het noodzakelijk om dit als overheid standvastig uit te dragen. Enkel zo wordt het voor gezinnen logisch om voor een warmtepomp te kiezen”, besluit Mechels.

Over het onderzoek

De Gezinsbarometer wordt uitgevoerd door onderzoeksbureau Indiville en is gebaseerd op een representatieve kwartaalbevraging bij meer dan 1.000 Vlaamse gezinnen met inwonend(e) kind(eren) tussen 0 en 18 jaar. De resultaten zijn gewogen naar geslacht, leeftijd en opleidingsniveau. Alle interviews werden online afgenomen via een gesloten toevalssteekproef uit het Bpact Panel, waarbij enkel personen met een persoonlijke code geldig konden deelnemen aan het onderzoek.